2001 Ekonomi Krizi

2001 Ekonomi Krizi’nde ne oldu?

Şubat 2001’de adı koyulan, milyonlarca kişinin işsiz kalması ve bazı işletmelerin tekrar açılma umudunu yitirerek kapanmasıyla sonuçlanan olay, bazı analistlere göre felaket.

Yazar

  •  

    Tansel Erdem Yılmaz

  • 17 Ağustos 1998

    Sebepler Zinciri, Halka 1: Rusya’yı yaralayan kriz

    Uzakdoğu’da salınıp duran kriz Rusya’ya transfer olduğunda bu bunalımın diğer ucundaki Türkiye turistik gelirleriyle ihracat akışının büyük kısmını yitirdi. Bavul ticareti geriledikten sonra politikalar sıkılaştırıldı, iç borçlanma faizleri arttı. 

  • 17 Ağustos 1999

    Sebepler Zinciri, Halka 2: Gölcük depremi

    Türkiye’nin yakın tarihinde en büyük travmalardan biri, Marmara Bölgesi’nde gerçekleşti. Can kayıplarının yanında sanayinin ana ayaklarının bulunduğu bölgedeki yapılar üretimi durma noktasına getirdi. Farklı kaynaklara göre yaşanan kayıp 12 ila 20 milyar dolar arasındaydı. Aynı yıl GSMH, 185 milyar dolar.

    17 Ağustos 1999

  • ANALİZ

     

    Sebepler Zinciri, Halka 3: Türkiye ekonomisinin kırılganlık mirası

    Krizin birkaç yıl öncesinde görünürde sular durgun olsa da enflasyon problemiyle kamunun iç borcu iç içe geçmiş haldeydi. Bankacılık sektörünün kırılganlığı da dikkate alınınca manzaraya bakan kişi için içeriden çözümlerin etkisi şüpheliydi.

  • 22 Aralık 1999

    Kırılganlaşan zemindeki ilk çatlaklar belirdi

    Bülent Ecevit, Devlet Bahçeli ve Mesut Yılmaz’ın koalisyonundaki 57. Hükûmet küçülen ekonominin devası olması maksadıyla IMF ile 3 yıllık stand-by anlaşmalı destek alındı. Desteğin miktarı, 18 milyar dolar.

    22 Aralık 1999

  • DETAY

    Stand-by desteğinin normal bir borçtan farkı ne?

    IMF ile yapılan bir anlaşma stand-by statüsündeyse belirli kriterler belirleniyor, ülke kriterlerin tümüne uyması taahhüdüyle borçlanabiliyor. Ülke periyodik yoklamalarla gözetim altında tutuluyor, şartlar çerçevesinde kalması zorlanıyor.

  • 22 Aralık 1999

    Enflasyonu Düşürme Programı.exe

    2000’de yaklaşan fırtınaya karşı güçlendirme çalışmalarında IMF anlaşmasıyla uygulamaya Enflasyonu Düşürme Programı koyuldu. Mantık basitti, yüksek enflasyon talebi düşürerek dizginlenecekti. Çalışanların ücret artışlarını sınırlandırma gibi tartışmalı önlemlerle talep azaldığında fiyatları aşağı yönde gerilerken enflasyonu da aşağı çekecekti.

    22 Aralık 1999

  • 22 Kasım 2000

    Program yanıt vermiyor

    Program yürürlükteyken makro düzeydeki gelişmeler başlangıçta beklentilerle paraleldi. Ancak enflasyondaki iniş tahminlerden çok daha az olduğunda programa güven kaybı, iç borçlanma faizlerinin yükselişiyle beraber masaya geldi. 1999 yılında 1 Euro’nun Türk Lirası cinsinden en düşük olduğu noktada Euro kuru 366.190,00 TL iken 2000 yılında kurun en düşük noktasında 542.096,00 TL’ydi.

  • 24 Kasım 2000

    Likidite sıkışıklığı yaklaşıyor

    Sıkı maliye politikasının önüne geçemediği belirsizlik hali sonucunda Merkez Bankası program limitlerinin üstüne çıkıp piyasayı fonlamaya başladı, resmi rezervler iyice azaldı. Bankalar likidite sıkışıklığı yaşayarak kırılganlar arasına girdi.

    24 Kasım 2000

  • 1 Aralık 2000

    Gecelik faizler katlanarak artıyor

    Likidite krizinin sonucu olarak, bankacılık sistemi likiditesinin geçici süre için artırılması amacıyla kullanılan gecelik faiz Ekim’de %39 iken Kasım’da %95’e yükseldi. Aralık’ta %150’nin üzerine çıktı ve ekonomik kriz göstergelerde resmileşti.

  • 18 Aralık 2000

    IMF’den ek destek geliyor

    Faizi düşürmek için IMF’den alınan 7,5 milyar dolarlık Ek Rezerv, kısa vadede piyasaların nefes almasını, uzun vadede çok daha derin bir yarığın oluşmasını sağladı.

    18 Aralık 2000

  • 19 Şubat 2001

     

    Sezer anayasaya kitapçığı fırlatıyor, Özkan kitapçığı geri yolluyor

    Çankaya Köşkü’nde Milli Güvenlik Kurulu toplanıyor, gergin tartışma ortamında Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer anayasaya uyumsuzluk eleştirileri yöneltirken Hüsamettin Özkan “Anayasa’yı bir de biz görelim” der, Sezer de Ecevit ile Özkan’ın bulunduğu tarafa kitapçığı fırlatır. Özkan kitapçığı Sezer’e fırlatırken Ecevit ile Mesut Yılmaz kurulu terk eder.

  • 19 Şubat 2001

    Siyasilerin açıklamaları sonucu keskinleşen “2001 Ekonomik Krizi”

    Ecevit’in “kriz var” yorumu ve ardından gelen siyasi açıklamalar uzun süredir bilinen krizi halk tabanına da yaydı. Türk lirasının değerini korumak için alınan tedbirler işe yaramadı, gecelik faiz %6000’i aştı ve Merkez Bankası yoğun döviz talebinin önünü alamayarak 5 milyar döviz satmak durumunda kaldı. Kamu bankalarının likidite sorunu tekrar masaya geldi, banka sisteminin parçalanmasını engellemek için Türk Lirasının değeri dalgalı kur sistemine bırakıldı.

    Alınan karardan evvel 684 bin lira olan dolar kuru, dalgalı kurla bir anda 1.2 milyon liraya yükseldi.

    19 Şubat 2001

  • 21 Şubat 2001

    Develüasyon ardından yüksek faizler sıcak para girişini tetikledi

    Kriz açıklamasından sonra bir hafta geçmeden binlerce şirket iflas etti, intiharlar yaşandı. Astronomik seviyedeki faizler sonucu sıcak para girişi artsa da bu geçici girişler dalgalanmanın sona ermesini imkansızlaştırdı. Türkiye’nin kredi notunun düşüşüyle yabancı yatırımcılar iyiden iyiye uzaklaştı.

  • 4 Nisan 2001

    Esnaf Ahmet Çakmak yazar kasa fırlattı

    Kurdaki yükselişin yarattığı yeni krizin yıllar boyu medyada temsilcisi olarak Ahmet Çakmak, Bülent Ecevit’e “Sayın Başbakanım al, ben bir esnafım” diye bağırıp yazar kasa fırlatır.

     

    4 Nisan 2001

  • DETAY

    Kriz ardından hasar tespit çalışmaları

    2000’de 201 milyar dolar olan GSMH 2001’de 146 milyar dolara geriledi. 2000’de 4 bin 130 dolar olan kişi başına düşen milli gelir 2001 krizi sonrası 3 bin 20 dolara dek indi. Bir diğer cephede işsizlik oranı yüzde 6.3’ten yüzde 10.6’ya yükseldi.

  • 13 Mart 2001

    Kemal Derviş dönemi

    Kriz sonrası ekonomiye çekidüzen vermek için Kemal Derviş 22 yıllık Dünya Bankası görevini terk edip Ekonomiden Sorumlu Devlet Bakanlığı’na getirildi.

     

    13 Mart 2001

  • 27 Mart 2001

    IMF 15 günde 15 kanunun kabulünü şart koşuyor

    Derviş ekonomi kadrosunu güncelledikten sonra IMF ile destek görüşmeleri yaptı. IMF, desteğin önkoşulu olarak 15 yasayı şart koştu. Yasaların genel karakteri rekabetin arttırılması ve özelleştirme zemininin yaratılmasıyla ilgili görüldü. Dikkat çeken yasalar:

    1.       Şeker Yasası (TBMM kabulü 4 Nisan, CB onay 18 Nisan)

    Şeker pancarındaki taban fiyatı kaldırılmalı, fiyatı fabrikalar belirlenmeli. Denetleme için Şeker Kurumu kurulmalı.

    1.       Ekonomik ve Sosyal Konsey Yasası (TBMM kabulü 11 Nisan, CB onay 20 Nisan)

    Sosyal ve ekonomik politikalar yaratılırken kamu kesiminde işbirliği arttırılmalı. Sivil toplum örgütleri, işçi ve işverenler ortaklaşmalı.

    1.       Bütçe Değişikliği Yasası (TBMM kabulü 11 Nisan, CB onay 25 Nisan)

    Bütçe Kanunu’nda değişiklik yapılarak görev zararlarının tasfiyesi dahil bankaların finansman yükümlülüğü Hazine’ye devredilmeli.

    1.       Telekom Yasası (TBMM kabulü 12 Mayıs CB onay 22 Mayıs)

    Türk Telekom özelleştirilmeli ve profesyonel bir ekip tarafından yönetilmeli.

    1.       Sivil Havacılık Kanunu (TBMM kabulü 19 Nisan CB onay 25 Mayıs)

    Türk Sivil Havacılık Kanunu düzenlenerek havayolu ücret tarifeleri şirketler tarafından belirlenmeli.

    1.       Tütün Yasası (TBMM kabulü 20 Haziran CB veto 6 Temmuz)

    Tekel yapılandırılmalı, tütün ve alkol piyasası düzenlenmeli.

    Veto Sebebi: Ahmet Necdet Sezer tütün mamullerine dış alım serbestisi getirilmesinin yerli üreticilerin kaybına yol açacağını, iç pazarın yabancı sigara tekeli altına gireceğini söyleyerek veto etti.

  • 14 Nisan 2001

    Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı.exe

    IMF desteğiyle üç aşamalı bir plan tasarlandı. Birinci aşamada finansal kesimin kontrol altına alınması, ikinci aşamada dış açığın giderilip enflasyon düşürme hedeflerinin açıklanması, üçüncü aşamada ise yapısal değişimi amaçlayan uygulamalarla büyüme hızının yükseltilmesi hedeflendi. Bu hedefler Türk halkının refah düzeyini kalıcı bir biçimde yükseltirken hem ekonomik hem de psikolojik olarak huzuru tesis etmek için plana iliştiriliyordu.

    14 Nisan 2001

  • 15 Nisan 2001

     

    Çalıştır

    Hedefler için atılan adımlar ekonomiyle siyaset arasındaki mesafeyi açtı, para politikası ve bankacılık sektörünü yapılandırdı. Ancak hedeflerin yayıldığı geniş zemini de dikkate alarak programın sacayaklarının tümünü aynı verimlilikle gerçekleştirmek mümkün değildi.

  • 19 Haziran 2001

    AB’ye uyum sorunları yaşanıyor

    Program sonrasında GSMH %7,8, sanayi üretimi %8,7 oranında yükseldi ancak kamu sektörünün yeniden yapılandırılması, AB’ye uyum konusundaki uzlaşma sorunları, işsizliğin yönetilememesi gibi sorunlar güvensizliğin kaybolmasını engelledi. Kriz masadan tam anlamıyla kaldırılamadı.

    19 Haziran 2001

  • 31 Temmuz 2002

    Erken seçim kararı kabul edildi

    Beklentilerin tam anlamıyla karşılanamaması, politik görüş ayrılıkları ve yapılan açıklamalar beklentilerin erken seçime kaymasına yol açtı. 31 Temmuz 2002’de TBMM’de alınan karara göre 3 Kasım’da seçim yapılacaktı.

  • 3 Kasım 2002

    AKP tek başına iktidar oldu, DYP %9,54’te kaldı

    Yüzde 10 ülke barajlı d’Hondt sistemi uygulanan seçimde AKP ve CHP barajı aşıp meclise girdi, AKP tek başına iktidar oldu.

     

    3 Kasım 2002

Kaynakça

Etiketler

0 cevaplar

Cevapla

Katkıda bulunmak ister misiniz?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir